Thơ về chùa hương

     

Chùa hương thơm là danh thắng khét tiếng của nước ta. Xưa, chúa Trịnh Sâm sẽ đề tặng năm chữ “Nam thiên đệ tốt nhất động”; nay, lại được ca tụng là “Vịnh Hạ Long trên cạn”.

Bạn đang xem: Thơ về chùa hương

Tọa lạc trên hàng núi hương Sơn (huyện Mỹ Đức, Hà Nội), miếu Hương nằm trong không khí vừa hoang sơ, hùng vĩ, vừa thơ mộng, trữ tình, tất cả mây nước, núi ngàn thuộc hòa quyện, có cỏ cây xanh mướt yên bình và mọi hang động lung linh đá ngũ sắc… từ thời điểm năm 1962, chùa Hương (còn điện thoại tư vấn là quần thể danh thắng Hương Sơn) đã làm được Nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử Quốc gia.

Một danh thắng như vậy sao không là nguồn cảm hứng cho các thi nhân? Huống chi nó còn là nơi đất Phật, không chỉ là để thưởng ngoạn mà hơn nữa để thanh lọc vai trung phong hồn, thanh thản tâm linh; là nơi du khách tìm cho vãng cảnh nhưng lại cũng nhằm hành hương. Chiến hạ cảnh hương thơm Sơn, chính vì như vậy thơ mộng mà linh thiêng, quyến rũ mà thanh tịnh, mỹ lệ tuy thế bàng bội nghĩa vị thiền… Những điểm sáng này chẳng phải đặt gợi cảm hứng cho những thi nhân kia sao?

*

Từ vắt kỷ XIX, bà thị trấn Thanh Quan đang có bài bác thất ngôn chén bát cú hơi toàn bích về chùa Hương. Bài bác thơ như một bức tranh thu nhỏ mà vừa đủ về thắng cảnh hương Sơn, và thông qua đó hiện lên loại hồn riêng của cảnh, cái vị thiền của khu đất Phật:

Cảnh hương thơm Sơn

Đệ độc nhất vô nhị Nam thiên ấy cảnh nàyThuyền nan đón khách mái chèo layHai bên quả núi lồng gương suốiBốn phương diện hoa ngàn rủ bóng câyCửa Phật lổng chổng tầng đá giãiChùa Tiên bao la khói mùi hương bay“Nam vô”, tiếng dậy thưa trần tụcNon nước Bồng Lai bắt đầu thấy đây!

Cao Bá Quát bao gồm đến Mười khúc vịnh hương Sơn, mỗi khúc vịnh một cảnh, và mười khúc quy hợp lại thành một tuyệt hảo khá núm thể, nhộn nhịp về miếu Hương. Gồm khúc chủ yếu về tả cảnh:

Một khúc đồng bởi suối rẽ đôiTiều phu về sớm từ bỏ chân đồiTrở về trỏ nẻo fan chơi núiHái lá thuyền con chậm chạp trôi(Khúc I)

Có khúc lại chủ yếu về triết lý nơi cửa Phật:Chín khúc lên cao gặp mặt suối trongChùa Tào Khê vắng, sương bao phongThôi đừng hỏi chuyện chìm tốt nổiHãy thử thuộc sư cọ tấc lòng.(Khúc II)(Tú tài Đào Văn Bình dịch)

*

Nhưng nên đến Chu khỏe khoắn Trinh với Hương Sơn cảnh sắc ca mới giành được bức tranh hoàn hảo nhất và cũng là bức tranh đúng nhất về chùa Hương: vừa là chiến hạ cảnh của “Nam thiên đệ độc nhất vô nhị động”, lại là đất Phật, nơi cảnh quan đều nằm trong về bụt, đếu thâm nhập vị thiền:

Bầu trời, cảnh Bụt

Thú mùi hương Sơn ao ước lâu nay nay!Kìa non non, nước nước, mây mây“Đệ tuyệt nhất động” hỏi là đây gồm phải?Thỏ thẻ rừng mai chim bái tráiLửng lơ khe Yến cá nghe kinhThoảng mặt tai một tiếng chày kìnhKhách tang thương giật mình trong giấc mộng!

Cảnh hương Sơn được thi nhân thâu tóm trong bốn chữ thật tài tình: “Bầu trời, cảnh bụt”. Từ cảm xúc đó, Chu bạo phổi Trinh vừa làm cho sống dậy từng nét thanh thản của danh lam, vừa mang về vị thiền cho chiến thắng cảnh. Với đó đó là cái hồn, vẻ đẹp khác biệt của cảnh quan chùa Hương, bởi vì nếu thiếu đi mẫu vị thiền thì không thể là chùa Hương nữa. Trong bài Hương sơn hành trình, bao gồm ông sẽ nói rõ điều đó?

Lạ cầm vừa bén hương thơm ThiềnMà trăm óc với nghìn phiền sạch sẽ không.Còn nghỉ ngơi Hương Sơn cảnh quan ca, hai liên kết đưa ta về với đất Phật:Lần tràng hạt, niệm: “Nam vô Phật…”Cửa trường đoản cú bi công đức biết là bao.

Ấy là mẫu khoảnh khắc thi nhân quên mình là thi sĩ để mà sống trong bầu không khí thiền của Phật tử, cũng là lúc kẻ vãng cảnh miếu Hương thành người hành hương về khu đất Phật nhằm thanh lọc trung khu hồn.

Các thi sĩ lãng mạn hay được chùa Hương gợi cảm hứng một cách gián tiếp để có những tứ thơ vơi nhàng, êm đẹp mắt về tình yêu. Đó là mẩu chuyện “Rau sắng chùa Hương” của Tản Đà, tình ái thơ mộng của một cô bé nhỏ đi miếu Hương (Nguyễn Nhược Pháp), và mối tình lãng mạn của Nguyễn Bính với cô hái mơ. Cả ba ái tình này hầu hết dính líu không ít đến chùa Hương.

*

Vào thời gian hội chùa Hương năm 1923, Đỗ Tang thanh nữ đọc được bài bác thơ Rau sắng chùa Hương của Tản Đà in lên trên Truyện trần gian I, như sau:

Muốn nạp năng lượng rau sắng miếu HươngTiền đò không tự tin tốn con đường ngại xa.Mình đi ta ngơi nghỉ lại nhàCái dưa thời khú, chiếc cà thời thâm.

Đỗ Tang phái nữ liền giữ hộ rau sắng kèm theo bốn câu thơ mang lại Tản Đà. Nhận thấy rau cùng thơ, Tản Đà viết trên Truyện thế gian II: “… kỳ lạ thay! lưỡng lự ai, cơ mà hẳn là “một tín đồ tình nhân xa lạ biết” đây! Nay dường như không biết trả nhời về đâu mà cảm ơn, vậy nhân Truyện nắm gian, kính in bức ngọc thư của người nào và xin nối mấy lời cảm tạ:

Nguyễn Tiên Sinh nhã giám,

Kính dưng rau sắng miếu Hương,Đỡ ai tiền tốn con đường đỡ xa.Không đi thời nhờ cất hộ lại nhà,Thay mang đến dưa khú thuộc là cà thâm.Đỗ Tang thiếu nữ bái tặngMấy nhời lạy tạ tri âm,Đồng bang là nghĩa, đồng trung tâm là tình,Đường xa rau củ hãy còn xanh,Tấm lòng thơm thảo bát canh ngọt ngào.Yêu nhau xa giải pháp càng yêu,Dẫu rằng suông nhạt mà những chưa chan.Nước non qua đời nẻo như nhàn,Tạ lòng xin mượn thế gian đưa tình.

Xem thêm: Vé Lễ Hội Thả Đèn Trời Thái Lan, Lễ Hội Đèn Trời Yi Peng Có Gì Hấp Dẫn

Nguyễn xung khắc Hiếu bái phục

Sau này, Tản Đà new biết Đỗ Tang thiếu phụ tên thật là Nguyễn Thị Khê, hiệu tuy vậy Khê, em ruột nàng sĩ Tương Phố, y tá công ty thương Hà Nam, sau đổi về làm y tá đơn vị thương Bắc Giang.

*

Xuyên suốt bài xích thơ Chùa Hương của Nguyễn Nhược Pháp là tình yêu đầu đời của cô nhỏ bé mười lăm tuổi trong một chuyến hành trình thăm miếu lễ Phật. Tình yêu thật thơ mộng bởi nó cho với cô bất ngờ và êm dịu biết bao. Tín đồ cô yêu là 1 trong văn nhân thanh lịch, ngỡ như mọi việc sẽ xuất sắc đẹp, nào ai biết “Giờ vui đời bao gồm vậy/ thoảng ngày vui qua rồi!”. Bài thơ khép lại bằng một chút hy vọng mong manh của cô bé bỏng trước Phật đài mùi hương Tích:

Ngun ngất khói hương thơm vàngSay trong giấc mơ màngEm cầu xin Giời PhậtSao mang lại em lấy chàng!

Đây là mối tình phát sinh trên đất Phật nên trong khi nó không còn lấm bụi hồng ai cơ mà thấm một vị thiền nhẹ nhàng, thanh khiết. Nó có nét thanh cao như cảnh “Sông nước chảy/ Đưa cánh buồm lô nhỏ”, lại có gì rất thiêng trong “Động thẳm láng xanh ngời/ Gấm thêu trằn thanh nhũ/ Ngọc nhuốm hương trầm rơi”, để rồi cuối cùng “Say trong lửa hương mơ màng” của hương thơm thiền khu đất Phật. Đó là vẻ đẹp nhất riêng của tình yêu này, với ta hiểu bởi vì sao tình ái nơi của Phật ấy lại dễ ợt đến cùng với trái tim thi sĩ lãng mạn như Nguyễn Nhược Pháp nhằm ông sáng tác ra bài thơ nổi tiếng Chùa Hương.

*

Mối tình trong bài thơ Cô hái mơ của Nguyễn Bính có khác. Nó không lãng mạn theo kiểu thấm vị thiền như tình ái cô nhỏ nhắn trong Chùa Hương, nhưng lãng mạn theo kiểu trần tục của đời thường. Không có “cảnh bụt”, không có “mùi thiền”. Chiếc dính líu của bài xích thơ này cùng với danh chiến hạ chùa hương chỉ ngơi nghỉ hai chi tiết: động hương Sơn (“Cách động Hương đánh nửa dặm đường”) và rừng mơ (chùa Hương có rừng mơ, còn được gọi là thung mơ). Bài thơ lưu lại một tình yêu thoáng qua giữa người sáng tác và cô hái mơ vào một khung cảnh thật lãng mạn: Chiều sẽ xuống dần, thai trời âm thầm và vào trẻo, một cô hái mơ thấp thoáng trong rừng mơ… với khách thơ vẫn thơ thẩn trên phố chiều đó… Một cuộc đối thoại trong khi chỉ đối kháng phương vào một tình ái vừa chớm nở? Nhưng cô nàng không vấn đáp mặc cho thi nhân vẫn ao ước níu kéo cô về nhà mình một ngôi nhà cũng rất lãng mạn:

Nhà ta sống dưới nơi bắt đầu cây dươngCách hễ Hương tô nửa dặm đườngCó suối nước trong tuôn róc ráchCó hoa bên suối ngát gửi hương…

Bài thơ khép lại bằng tình yêu vừa bắt đầu chớm nở đang tan vỡ ngay của chính người khách thơ đó:

Cô hái mơ ơi!Chẳng vấn đáp nhau lấy một lờiCứ yên rồi đi rồi qua đời bóngRừng mơ hiu hắt lá mơ rơi…

Cô hái mơ được ấn trong tập “Lỡ bước sang ngang” năm 1940 tại Hà Nội. Nó không bi thiết và đau xót như Lỡ bước sang ngang mà chỉ cần nỗi bi hùng “hiu hắt cúa lá mơ rơi” dịu nhẹ và lãng mạn…

Cả hai bài xích thơ Cô hái mơ với Chùa Hương hầu như được phổ nhạc buộc phải sức lan tỏa của nó trong công bọn chúng càng lớn. Còn câu chuyện “rau sắng chùa Hương” thì được truyền tụng rộng rãi trong nhân dân toàn nước ta. Vậy là qua thơ, chùa Hương sẽ đến với tất cả nhà…

*

Chùa Hương cũng chính là nguồn xúc cảm dồi dào cho những nhà thơ sau cách mạng mon Tám. Danh chiến hạ nơi cửa ngõ Phật ấy đã hỗ trợ họ nảy ra những tứ thơ hay nhằm viết buộc phải những câu thơ đẹp gìn giữ cho đời, cho nhỏ cháu mai sau. Thông thường, fan ta đến vãng cảnh chùa Hương vào ngày xuân (lễ hội miếu Hương ban đầu từ ngày Nguyên Tiêu, tức rằm mon Giêng cho đến rằm tháng Hai). Tuy thế nhà thơ Nguyễn Xuân sinh lại cho thăm chùa vào mùa đông, mon 12-1962. Ông sẽ viết bài bác Trước xuân, thăm chùa Hương với 1 tứ thơ hơi độc đáo:

Đò đi ngược suối. Cuối đôngLòng anh những ý muốn tìm xuân trước ngày…

Và ông vẫn tìm thấy mùa xuân ngay trong những ngày cuối đông lúc ông đặt chân lên thắng cảnh chùa Hương. Vày sao tất cả chuyện lạ này? vị Hương Sơn đẹp nhất quá… tình quá… lại hiếu khách nữa, đã khiến cho mùa đông – miếu Hương thành ngày xuân – trong lòng tác giả. Tự trái tim thi nhân trào ra đều dòng cảm xúc như cấp thiết nào chống nổi:

Sáng trời. Hương Tích gió hanhNắng thơm bên suối, thanh xanh vào mùaXuân không về, núi không mưaNhưng bên ta mọi rừng mơ nở rồiKhăn tơ xuân trải thung dàiAnh nghe xuân đến: mặt đồi, cách em…Đại già còn trắng sương đêmChờ ai hò hẹn bên thềm mùa xuân.

Tám câu thơ sẽ vẽ phải một bức tranh tuyệt đối hoàn hảo về hương Tích. Và không có bất kì ai nghĩ rằng đó là cảnh sắc đẹp của mùa đông chùa Hương do sắc xuân đã tràn trề (tám câu thơ mà bao gồm đến bốn từ xuân).

Viết về miếu Hương theo cách tả thẳng như Nguyễn Xuân Sanh không nhiều, mà lại thường những thi nhân hay viết theo lối hoài niệm. Đối với các thắng cảnh – trung khu linh như miếu Hương, viết theo lối này là đắc đại nhất, bởi vì nó cho phép đơn vị thơ có thể xoáy sâu vào trong 1 hồi ức kỷ niệm hay một tuyệt hảo đặc sắc đẹp của chùa để bày trò suy xét của mình trước cuộc sống thường ngày hiện tại. Đó là những bài Nhớ hoa mơ hương Tích của Vũ Quần Phương, Về bến Chân Như của nam Sơn, Thỏ thẻ với chùa Hương của hưởng Triều…

*

Hoa mơ là một trong nét đặc trưng của cảnh sắc chùa Hương, một tuyệt hảo không thể như thế nào quên đối với ai đó đã từng cho vãn cảnh chùa. Nó là một nét đẹp của thiên nhiên phủ quanh quần thể danh chiến thắng Hương Sơn, nhưng lại nó còn là một nét xin xắn – vai trung phong linh trong tâm địa mỗi con người hành hương thơm về khu đất Phật. Nó mang màu trắng tinh khiết, tỏa hương thơm dịu nhẹ, tượng trưng cho sự thanh cao của vai trung phong hồn nhỏ người. Test hỏi nếu miếu Hương nhưng thiếu đi cái white color hoa mơ ấy thì sẽ cầm cố nào? cho nên vì thế Vũ Quần Phương bắt đầu Nhớ hoa mơ hương Tích! Đây không phải là lưu giữ về một tuyệt hảo đẹp của miếu Hương nhưng mà mình từng thương yêu ngày nào, cơ mà là “Nhớ hoa mơ mùi hương Tích” bởi nó không hề nữa ở chùa Hương. Chưa hẳn nhớ để nhưng mà nhớ; ở đây nhớ để nhưng đau. vày thế, ngay lập tức khổ đầu bài thơ, ta phân biệt cái trọng tâm trạng hụt hẫng, tiếc nuối cùng với việc ngậm ngùi, xót đau của tác giả:

Thung mơ hương Tích không hề nữaĐêm qua nghe gió thức hồn maiChút hương núi cũ làm xao xuyếnTia sương trầm bay trước Phật đài

Thung mơ không còn nhưng hồn vía vẫn còn, cùng chút mùi hương núi cũ ấy đã làm cho xao xuyến cả tia sương trầm trước Phật đài! Thật nhức xót biết chừng nào! Liệu lời kêu cứu vớt của hồn mai bao gồm thấu đến Phật không? Khép lại bài bác thơ vẫn chính là nỗi ngậm ngùi, nỗi đau ấy; nhưng ở bên cạnh nỗi nhức lại lóe sáng một ý thức nơi cửa Phật:

Thung mơ cần yếu thành mơ nữaVườn mai đi biệt vẫn hồn maiĐêm qua sân trước về bung nởĐất Phật tuyệt lòng ta mãn khai.

Điều cốt yếu là hồn mai vẫn còn, và chỉ việc lòng ta rộng lớn mở (như ở đất Phật) thì hoa mai vẫn bung nở lại.

Nếu Vũ Quần Phương “Nhớ hoa mơ hương thơm Tích” nay không thể nữa để ngậm ngùi, đau xót, thì phái nam Sơn lại dong thuyền Về bến Chân Như nhằm tìm ý nghĩa sâu sắc triết lý của “giọt nước thời gian”. Đó là một giọt nước mang ý nghĩa biểu tượng:

Theo nước mây trôi về bến nhớNước thời gian chảy mãi vào đờiPhải chăng giọt nước nghìn năm ấyTìm lại cành sen lắng viễn khơi.

Giọt nước ấy có cuộc sống đời thường riêng của nó, mang ý nghĩa triết lý nhân sinh sâu sắc:

Giọt nước lặng lẽ rơi giọt nướcHồn ai là giọt nước phân tách đôiĐể xa thăm thẳm ko kể muôn kiếpGiọt nước lại tra cứu giọt nước thôi.

Về bến Chân Như ở đây có thể hiểu là về cùng với cõi Phật, cùng “giọt nước lại kiếm tìm giọt nước thôi” mang ý nghĩa con người tìm tới với con người trong một cuộc sống thường ngày hòa đồng, thân ái. Bài xích thơ ngấm vị “thiền”, với triết lý nhà phật – đó đó là sợi dây tương tác với chiến thắng cảnh đất Phật chùa Hương.

*

Còn hưởng Triều lại Thỏ thẻ với miếu Hương như đang chat chit với một fan thân. Sau ngày giải tỏa miền Nam, thống nhất khu đất nước, đơn vị thơ khu vực miền nam ấy mới bao gồm dịp ra thăm khu vực miền bắc và vãng cảnh miếu Hương. Có chút gì mửa nao như người con xa về cùng với mẹ khi biết mẹ vẫn dang tay mong chờ mình.

Mang lòng Bến Nghé buộc phải ta vộiMà nơi bắt đầu đại tê hoa vẫn chờ

Bằng con góc nhìn của một công ty thơ, ông nhận ra nét đặc trưng của chiến thắng cảnh chùa Hương – chính là cái blue color Hương Tích kỳ diệu bao trùm lên toàn bộ mà không phải chỗ nào cũng có:

Đâu cần lá rubi rơi cuối thuNhẹ xanh, xanh đến khói Thiên TrùTrời xanh, xanh núi, xanh luôn gióXanh chảy cành cây, xanh chuyến đò.

Bốn câu thơ mà bao gồm đến bảy từ bỏ “xanh”. Cái màu xanh ấy sẽ thành một ấn tượng đẹp về chùa Hương trong đôi mắt thi nhân, khiến cho ông có thể cảm được cả dòng “nhẹ xanh” của sương Thiền Trù, thấy được blue color của gió, cùng như nghe thấy màu xanh da trời đang “chảy bên trên cành cây”. Do dự nhà họa sĩ sẽ miêu tả các màu xanh đó trên bức tranh chùa Hương như vậy nào, tuy thế ở đây, bằng ngữ điệu thi ca, tận hưởng Triều đã cho tất cả những người đọc cảm thấy được điều đó. Bao gồm phải là vì tình yêu của ông so với chùa Hương? Đúng như vậy. Tín đồ con miền nam bộ ấy ra thăm miếu Hương cơ mà như được về ngôi nhà thân mật của mình. Cả bài bác thơ là đông đảo lời “thỏ thẻ” với Mẹ – miếu Hương, với miền bắc nghĩa tình, cho đến lúa ra về, vẫn một giọng thỏ thẻ – ngọt ngào – ân tình ấy.

Vào chẳng thưa, ra quên trìnhThần hẳn khôn xiết vui: miền nam bộ mình!Từ giã – chân đi hồn lại ngảnhVò rượu gài mơ hay mối tình?

Tấm lòng trong phòng thơ tận hưởng Triều miền Nam so với chùa Hương cũng chính là tấm lòng của nhân dân ta đối với danh thắng số 1 của khu đất nước.


Chuyên mục: Du lịch